Ek glo dat kinders deur een ouer wat gelowig is gered word op grond van God se uitverkiesende genade wat sekere uitverkorenes in gelowige huise plaas. Die doop kan dan bedien word aan hierdie kind as bewys van sy redding deur Christus se kruisiging en opstanding. Hierdie leerstelling word deur baie afgemaak as nuut, en daarom wil ek deur hierdie plasings wys dat dit van die vroegste tye al geleer is.
Ons gaan eerstens kyk na die kerk geskiedenis. Die eerste “terugkeer” is na die begin van die eerste eeu tot die einde van die derde eeu. Die kerk gaan in hierdie tyd gebuk onder ʼn felle vervolging. In hierdie tydperk was daar niemand teen die kinderdoop of teen die siening dat kinders van gelowiges gered is nie. Ek haal aan die einde van die dokument vir Tertullianus aan, wat geglo het in die uitstel van die doop, maar nie in die afskaffing daarvan nie.
Onthou asb. dat die enigste outoriteit die Skrif is en dat ek nie enige Apostoliese Vader se gesag bo die Skrif wil stel nie.
1. Polikarpus van Smirna (c. 69 – 156 n.C.)
Toe hulle hom wou teregstel en eis dat hy Jesus moet verloën, het hy die volgende gesê. Hiermee wys hy dat hy sy hele lewe lank al (reeds van sy vroeë kinderjare af) die Here dien:
• Aanhaling: “Tagtig en ses jaar dien ek Hom, en Hy het my geen kwaad gedoen nie.”
• Bron: Martelaarskap van Polikarpus 9:3
2. Justinus die Martelaar (c. 100 – 165 n.C.)
Justinus koppel die besnydenis en die doop direk aan mekaar. Hy wys dat die doop die vervulling is van die besnydenis as verbondsteken – ‘n praktyk wat reeds kinders ingesluit het.
• Aanhaling 1: “Die gebod van die besnydenis, wat hulle beveel om die kinders altyd op die agtste dag te besny, was ‘n tipe van die ware besnydenis, waardeur ons van bedrog en ongeregtigheid besny word deur Hom wat op die eerste dag ná die Sabbat uit die dood opgestaan het, [naamlik deur] onse Here Jesus Christus.”
• Bron 1: Dialoog met Tripho 41:4
• Aanhaling 2: “En ons wat God deur Hom genader het, het nie vleeslike nie, maar geestelike besnydenis ontvang, wat Henog en diegene soos hy nagekom het. En ons het dit deur die doop ontvang, aangesien ons sondaars was, deur God se genade; en alle mense kan dit ewe veel verkry.”
• Bron 2: Dialoog met Tripho 43:2
3. Irenaeus van Lyon (c. 130 – 202 n.C.)
• Aanhaling: “Hy het gekom om almal deur Homself te verlos — almal, sê ek, wat deur Hom voor God hergebore is: babas, en kleintjies, en kinders, en jongmense, en ouer mense.”
• Bron: Teen die Dwaalleringe (Adversus Haereses) II, 22, 4
4. Hippolytus van Rome (c. 170 – 235 n.C.)
• Aanhaling: “Doop eers die klein kindertjies. Die wat vir hulleself kan praat, laat hulle praat. Maar vir die wat nie vir hulleself kan praat nie, laat hulle ouers of iemand uit hulle familie namens hulle praat.”
• Bron: Apostoliese Tradisie 21:4-5
5. Origenes van Aleksandrië (c. 184 – 253 n.C.)
• Aanhaling 1: “Babas word gedoop tot vergifnis van sondes … daarom moet die gebruik van die Kerk om babas te doop nie gering geag word nie.”
• Bron 1: Homilieë oor Levitikus 8:3
• Aanhaling 2: “Die Kerk het van die apostels die oorgelewerde gebruik ontvang om ook aan babas die doop toe te dien.”
• Bron 2: Kommentaar op Romeine 5:9
6. Ciprianus van Kartago (c. 210 – 258 n.C.)
ʼn Sinode het byeengekom oor die vraagstuk of ʼn kind noodwendig op agt dae gedoop moet word (soos oudtyds by die besnydenis). Altesaam 66 biskoppe het vergader en gewys hoe vinnig enige potensiële dwaling hanteer is.
• Aanhaling: “Wat die geval van kinders betref: jy het gesê hulle behoort nie binne die tweede of derde dag na hulle geboorte gedoop te word nie, en dat die wet van die ou besnydenis in aanmerking geneem moet word, sodat jy meen dat iemand wat pas gebore is nie voor die agtste dag gedoop en geheilig behoort te word nie. In ons raad het dit heeltemal anders gelyk. Niemand het met jou mening saamgestem nie; inteendeel, ons almal het geoordeel dat die barmhartigheid en genade van God aan geen mens wat gebore word, ontsê moet word nie.”
• Bron: Brief 58:1-2 (Let wel: die akademies korrekte verwysing is Brief 64)
7. Tertullianus (c. 155 – 220 n.C.)
Tertullianus is die enigste bekende skrywer uit hierdie spesifieke tydperk wat aanbeveel het dat die doop van klein kinders uitgestel word totdat hulle ouer is. Sy argument bewys egter juis dat dit destyds die algemene gewoonte van die kerk was om babas en kleintjies te doop. Dit is nogtans interessant wat hy steeds geglo het oor die kinders van gelowiges:
• Aanhaling: “Dit was uit hierdie omstandigheid dat die apostel gesê het dat wanneer enigeen van die ouers geheilig is, die kinders heilig is; 1 Korintiërs 7:14 en dit sowel deur die voorreg van die (Christelike) saad as deur die dissipline van die instelling (deur die doop en Christelike onderwys). Andersins, sê hy, was die kinders onrein van geboorte: 1 Korintiërs 7:14 asof hy bedoel het dat ons moet verstaan dat die kinders van gelowiges vir heiligheid en daardeur vir saligheid bestem is.”
• Bron: Die Siel (De Anima) 39:4
DIE GESKIEDENIS VAN DIE KINDERDOOP: DEEL 2 (300–1100 n.C.)
In hierdie bydrae kyk ons na die tweede deel van die kerkgeskiedenis, van 300 tot 1100 n.C.
⚠️ Onthou, die doel is nie om die geskiedskrywers se spesifieke teologie te verdedig nie. Van hul sienings aangaande die doop is beslis verkeerd en ons besef dat baie slegs die Latynse vertaling van die Woord gehad het, omdat hulle nie die Grieks kon lees nie. (Dit is dan ook waarom dit so belangrik was dat, tydens die Reformasie, die credo was, Ad fontes, terug na die oorspronklike bronne.) Die doel is bloot om te wys dat die vroeë kerk (vir sover ons uit die bronne weet) die doop van babas universeel aanvaar het. Hulle het geglo dat hierdie kinders heilig is en aan die Here behoort.
Die aktiewe beweging téén die kinderdoop, asook die latere konsep van die “verbondsdoop” – die idee dat kinders bloot in die verbond gedoop word maar later heeltemal daarteen kan kies, en dat die doop niks sê oor of hulle werklik aan God behoort nie – het ‘n baie latere oorsprong. Dit is nêrens in die eerste 1100 jaar van die kerkgeskiedenis te vinde nie.
🏛️ 1. Cyrillus van Jerusalem (ca. 313–386 n.C.) — Oosterse Tradisie
Cyrillus skryf baie gedetailleerd oor die doopliturgie van sy tyd. Die groot motief vir hom is die mistieke en innerlike vereniging met Christus, nie die regstreekse afwas van erfskuld nie.
📜 Siening:
Die doop is nie bloot ‘n uiterlike skoonmaak of ‘n juridiese vryspraak van sonde nie, maar ‘n inlywing waar die mens deel word van Christus se gelykvormigheid.
📍 Bron: Mystagogical Catecheses (Mistagogiese Kategese), hoofstukke 1–3
🏛️ 2. Gregorius van Nazianzus (329–390 n.C.)
📜 Aanhaling 1 (Oor die ouer se plig):
“Het jy ‘n kind? Laat die sonde geen geleentheid kry nie. Laat hom van sy kinderjare af geheilig word; laat hom van sy vroegste jare af aan die Gees toegewy word.” Vrees jy die Seël vanweë die swakheid van die natuur? O, wat ‘n kleingeestige moeder, en hoe klein van geloof! Anna het hom, selfs voor Samuel gebore is (1 Samuel 1:10), aan God belowe en hom na sy geboorte dadelik gewy en hom in die priesterlike drag grootgemaak, sonder om enigiets in die menslike natuur te vrees nie, maar op God te vertrou. Jy het geen gelukbringers of beswerings nodig nie, waarmee die Duiwel ook inkom en aanbidding van God vir homself steel in die gedagtes van ydele mense. Gee jou kind die Drie-eenheid, daardie groot en edele Wag.
📍 Bron: Oration 40: On Holy Baptism, afdeling 17
📜 Aanhaling 2 (Oor die algemene reëling waar nie gelowige ouer):
“Maar wat die ander betref, gee ek die raad dat hulle omtrent drie jaar oud moet wees, of effens meer of minder, wanneer hulle iets van die misterie kan hoor en antwoord.”
📍 Bron: Oration 40: On Holy Baptism, afdeling 28
🏛️ 3. Basilius die Grote (ca. 330–379 n.C.) — Oosterse Tradisie
📜 Siening:
Basilius waarsku voortdurend in sy prediking teen die destydse populêre (en gevaarlike) tendens onder ouers om die doop onnodig uit te stel tot op hul sterfbed. Sy argumente impliseer dat niemand – selfs nie kinders nie – van hierdie lewensgewende sakrament weerhou moet word nie.
📍 Bron: Homilie oor die Heilige Doop
🏛️ 4. Johannes Chrysostomus (ca. 347–407 n.C.) — Oosterse Tradisie
Hierdie bekende Griekse preker se woorde word vandag dikwels deur beide kante van die doopdebat gebruik omdat dit die Oosterse fokus perfek vasvang. Sy Griekse teks gebruik τὰ παιδία (ta paidia – klein kinders), maar die konteks wys hy praat van die heel kleintjies:
📜 Aanhaling 1:
“Om hierdie rede doop ons selfs die klein kinders (παιδία), alhoewel hulle geen sondes het nie.”
📍 Bron: Ad Illuminandos Catechesis, 3.6
📜 Aanhaling 2:
“…sodat heiligheid, geregtigheid, aanneming as kinders, erfdeel, broederskap met Christus en die inwoning van die Heilige Gees aan hulle gegee mag word.”
📍 Bron: Ad Illuminandos Catechesis, 3.6
💡 Betekenis:
• Kinderdopers (Paedobaptiste) sê dit bewys dat die doop van suiglinge die normale praktyk in die vroeë kerk was.
• Geloofsdopers (Baptiste) wys tereg daarop dat Chrysostomus uitdruklik sê hulle het geen sondes nie. Hy redeneer dus nie vanuit oorgeërfde erfskuld (soos Augustinus in die Weste) nie, maar vanuit die skenk van positiewe genade, heiliging en nuwe lewe.
🏛️ 5. Theodorus van Mopsuestia (ca. 350–428 n.C.) — Oosterse Tradisie
📜 Siening:
Theodorus verduidelik die doop as ‘n bonatuurlike nuwe geboorte in ‘n eskatologiese orde. Dit verskil radikaal van die Westerse fokus op skuld-afwassing. Vir hom gaan die doop oor die wesenlike oorgang van die koninkryk van die dood en verganklikheid na die Ewige Lewe van die opstanding. Omdat babas ook aan die dood en verganklikheid onderhewig is, moet hulle hierdie nuwe geboorte ontvang.
📍 Bron: Catechetical Homilies, Homilieë 12–14
🏛️ 3. Augustinus van Hippo (354–430 n.C.)
📜 Aanhaling 1:
“Kinders word gedoop tot vergifnis van sondes.”
📍 Bron: On Merit and Forgiveness of Sins, 1.20.27
📜 Aanhaling 2:
“Die hele Kerk beoefen die doop van klein kinders. Dit is nie deur konsilies ingestel nie, maar is altyd gehandhaaf.”
📍 Bron: De Genesi ad Litteram, 10.23.39
🏛️ 4. Pelagius (ca. 354– na 418 n.C.)
📜 Aanhaling:
“Ek het nog nooit iemand so goddeloos gehoor wat sou ontken dat klein kinders gedoop moet word nie.”
📍 Bron: Aangehaal deur Augustinus in “On Merit and Forgiveness of Sins”, 3.1.1
💡 Belangrike nota: Dit is nie ‘n bewaarde geskrif van Pelagius self nie. Dit is Augustinus se verslag van Pelagius se standpunt.
🏛️ 5. Sinode van Kartago (418 n.C.)
📜 Aanhaling:
“Wie sê dat pasgebore kinders nie gedoop behoort te word nie … laat hom vervloek wees.”
📍 Bron: Council of Carthage (418), Canon 2 (soms Canon 3)
🏛️ 6. Fulgentius van Ruspe (ca. 467–533 n.C.)
📜 Aanhaling:
“Hou die sekerste vas en twyfel geensins daaraan nie dat nie alleen mense wat reeds die gebruik van verstand het nie, maar ook kinders wat begin leef in hulle moeder se skoot en daar sterf, of nadat hulle gebore is sonder die sakrament van die heilige doop sterf, aan die ewige straf onderwerp word.”
📍 Bron: De Fide ad Petrum 27 (of hoofstuk 70 in sommige uitgawes)
🏛️ 7. Isidorus van Sevilla (ca. 560–636 n.C.)
📜 Aanhaling 1:
“Die sonde van die eerste mens word deur die genade van die doop vergewe.”
📍 Bron: Sententiae II.41
📜 Aanhaling 2 (Oor kinders):
“Kinders word gedoop sodat hulle van die oorspronklike besmetting gereinig kan word.”
📍 Bron: De Ecclesiasticis Officiis II.24
🏛️ 8. Beda Venerabilis (ca. 673–735 n.C.)
📜 Aanhaling 1 (Oor Johannes 3:5):
“Omdat niemand die koninkryk van God kan binnegaan tensy hy wedergebore word uit water en Gees nie, daarom word ook kinders gedoop.”
📍 Bron: Commentary on John 3:5
📜 Aanhaling 2:
“Die Kerk het van die apostels ontvang om selfs babas te doop.”
📍 Bron: Aangehaal in sy kommentaar op Romeine en verskeie Middeleeuse versamelings.
🏛️ 9. Johannes van Damascus (ca. 675–749 n.C.)
📜 Aanhaling 1:
“Ons doop ook die babas. Babas word gedoop omdat hulle die genade van die doop nodig het.”
📍 Bron: De Fide Orthodoxa 4.9
📜 Aanhaling 2:
“Die doop is wedergeboorte, die begin van ‘n nuwe lewe, ‘n seël, ‘n beskerming en ‘n verligting.”
📍 Bron: De Fide Orthodoxa 4.9
🏛️ 10. Alcuinus van York (ca. 735–804 n.C.)
📜 Aanhaling 1:
“Kinders word gedoop vir die vergifnis van sondes.”
📍 Bron: Epistola 110
📜 Aanhaling 2:
“Wat hulle nie deur eie geloof kan bely nie, word deur die geloof van die Kerk vir hulle bely.”
📍 Bron: Liber de Divinis Officiis
🏛️ 11. Hincmar van Reims (ca. 806–882 n.C.)
📜 Aanhaling:
“Die gebruik van die Kerk is dat kinders so spoedig moontlik na geboorte gedoop word.”
📍 Bron: De Praedestinatione en pastorale briewe
Die Geskiedenis van die Doop na 1100 n.C. 📜👇
Hier gaan ek nie na die hele geskiedenis kyk en al die splintergroepe bespreek nie. Met die val van Konstantinopel vlug die vlugtelinge met die Griekse manuskripte na Europa wat die reformasie aanvuur. Na 1100 n.C. het daar baie verskillende strominge in die kerk ontstaan. Van die moderne Baptiste het uiteindelik in die 17de eeu uit die Anglikaanse Kerk (Puriteine) gegroei. Interessant genoeg beskryf hulle die ryk betekenis van die doop (inlywing in Christus, wedergeboorte en sondevergifnis) feitlik presies net soos die Gereformeerde belydenisse, MAAR hulle sluit die kinders van gelowiges heeltemal daaruit.
Teenoor hierdie siening staan die klassieke Protestantse belydenisskrifte. Sommige mense glo die kinderdoop was en is net ʼn uiterlike “verbondseremonie”, waar die kind maar net deel geword het van die kerk (kleinletter) en later self teen die saligheid kan kies. Dit is nie wat die belydenisse sê nie! Die belydenisskrifte bely dat die doop die werklike afwassing van sondes deur die bloed van Christus en die wedergeboorte deur die Gees beteken en hulle wys woordeliks dat hierdie selfde kragtige betekenis in sy geheel ten volle vir die kind geld. Die kind is waarlik gered en ontvang presies dieselfde as die gelowige ouer.
Hier is die belydenisskrifte:
1. Nederlandse Geloofsbelydenis (Artikel 34)
DIE HEILIGE DOOP Ons glo en bely dat Jesus Christus, wat die einde van die wet is (Rom. 10:4), deur sy bloed te stort ’n einde gemaak het aan elke ander bloedvergieting wat ‘n mens tot versoening of voldoening van die sondes sou kan of wil aanwend. Hy het die besnydenis wat met bloed gepaard gegaan het, afgeskaf en in die plek daarvan die sakrament van die doop ingestel. Deur die doop word ons in die kerk van God opgeneem en van alle ongelowiges en vreemde godsdienste afgesonder om heeltemal sy eiendom te wees en sy merkteken en vaandel te dra. Dit dien vir ons tot ‘n getuienis dat Hy ewig ons God en genadige Vader sal wees. Daarom het Hy beveel om almal wat sy eiendom is, net met gewone water in die Naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees te doop (Matt. 28:19). Hy toon ons daarmee dat, soos water die vuilheid van die liggaam afwas as dit oor ons gegiet word, en soos die water op die liggaam van die dopeling gesien word wanneer dit daarop gesprinkel word, so bewerkstellig die bloed van Christus deur die Heilige Gees dieselfde inwendig in die siel: dit besprinkel die siel en reinig dit van sy sondes en laat ons, wat kinders van die toorn is, as kinders van God weergebore word. Dit gebeur nie deur die uitwendige water nie maar wel deur die besprinkeling met die kosbare bloed van die Seun van God, ons Rooisee waardeur ons moet trek om aan die slawerny van Farao, dit wil sê die duiwel, te ontkom en om in die geestelike land Kanaän in te gaan. Die bedienaars gee ons van hulle kant dus met die sakrament dit wat sigbaar is, maar ons Here gee wat deur die sakrament aangedui word, naamlik die onsigbare genadegawes: Hy was ons siel, suiwer en reinig dit van alle vuilheid en ongeregtigheid; Hy maak ons hart nuut en vul dit met alle vertroosting; Hy gee ons egte sekerheid van sy Vaderlike goedheid; Hy beklee ons met die nuwe mens en ontklee ons van die ou mens en al sy werke. Ons glo daarom dat iemand wat tot die ewige lewe wil kom, slegs een maal gedoop moet word sonder om dit ooit te herhaal, want ons kan tog ook nie twee maal gebore word nie. Hierdie doop is nie alleen nuttig solank die water op ons is en ons dit ontvang nie, maar ook vir ons hele lewe. Daarom verwerp ons die dwaling van die Wederdopers, wat nie tevrede is met die een doop wat hulle een maal ontvang het nie, en wat bowendien ook nog die doop van die gelowiges se kindertjies veroordeel. Ons glo daarenteen dat ons hulle behoort te doop en met die teken van die verbond te beseël, net soos die kindertjies in Israel kragtens dieselfde beloftes besny is as wat aan ons kinders gemaak is. En, waarlik, Christus het sy bloed nie minder vir die reiniging van die gelowiges se kindertjies as vir die volwassenes vergiet nie. Daarom behoort hulle die teken en die sakrament te ontvang van wat Christus vir hulle gedoen het, soos die Here in die wet beveel het om hulle kort na die geboorte deel te laat hê aan die sakrament van die lyding en sterwe van Christus deur vir hulle ’n lam te offer, wat ‘n sakramentele heenwysing na Jesus was. Buitendien doen die doop aan ons kindertjies dieselfde as wat die besnydenis aan die Joodse volk gedoen het; dit is die rede waarom die heilige Paulus die doop die besnydenis deur Christus noem (Kol. 2:11). Matt. 28:19; 1 Kor. 6:11; Tit. 3:5; Heb. 9:14; 1 Joh. 1:7; (Op. 1:5); 1 Pet. 1:2; 2:24; 1 Joh. 5:16; Joh. 19:34; Matt. 3:11; 1 Kor. 3:7; Rom. 6:3; Ef. 5:26; Hand. 22:16; 1 Pet. 3:21; Gal. 3:27; 1 Kor. 12:13; Ef.4:5; Heb. 6:1-2; Hand. 8:16; 2:38, 41; Matt. 19:14; 1 Kor. 7:14; Gen. 17:11; Kol. 2:11; Lev. 12:6.
2. Heidelbergse Kategismus (Vraag & Antwoord 74)
Vraag 74: Moet die jong kinders ook gedoop word?
Antwoord: Ja, aangesien hulle net soos die volwassenes in die verbond van God en sy gemeente ingesluit is (a). Ook aan hulle word nie minder as aan die volwassenes deur die bloed van Christus die verlossing van die sondes (b) en die Heilige Gees wat die geloof werk (c), beloof nie. Daarom moet hulle ook deur die doop as teken van die verbond in die Christelike kerk ingelyf en van die kinders van die ongelowiges onderskei word (d). So is dit in die Ou Verbond deur die besnydenis gedoen (e) in die plek waarvan die nuwe Verbond die doop ingestel is (f). (a) Gen 17:7. (b) Matt 19:14. (c) Luk 1:15; Ps 22:11; Jes 44:1-3; Hand 2:39. (d) Hand 10:47. (e) Gen 17:14. (f) Kol 2:11-I3.
3. Dordtse Leerreëls (Hoofstuk 1, Artikel 17)
Die Woord van God, waaruit ons die wil van God leer ken, getuig daarvan dat die kinders van die gelowiges heilig is. Hulle is nie van nature heilig nie, maar kragtens die genadeverbond waarin hulle saam met hulle ouers opgeneem is. Gelowige ouers moet daarom nie twyfel aan die uitverkiesing en saligheid van hulle kinders wat God in hulle kinderjare uit hierdie lewe wegneem nie (Gen 17:7; Hand 2:39;1 Kor 7:14).
4. Westminster Geloofsbelydenis (Hoofstuk 28, Afdelings 1, 4 en 6)
1. Die doop is ‘n sakrament van die Nuwe Testament, verorden deur Jesus Christus,(a) nie net vir die plegtige toelating van die gedoopte in die sigbare Kerk nie,(b) maar ook om vir hom ‘n teken en seël te wees van die verbond van genade,(c) van sy inplanting in Christus,(d) van wedergeboorte,(e) van vergifnis van sondes,(f) en van sy oorgawe aan God, deur Jesus Christus, om in ‘n nuutheid van lewe te wandel(g) welke sakrament, deur Christus se eie verordening, in sy Kerk voortgesit moet word tot die einde van die wêreld.(h)
a. Mat 28:19. • b. 1 Kor 12:13. • c. Rom 4:11 met Kol 2:11-12. • d. Rom 6:5; Gal 3:27. • e. Titus 3:5. • f. Mark 1:4. • g. Rom 6:3-4. • h. Mat 28:19-20.
4. Nie net diegene wat werklik geloof in en gehoorsaamheid aan Christus bely nie, (a) maar ook die babas van een of albei gelowige ouers moet gedoop word. (b)
a. Markus 16:15-16; Handelinge 8:37-38. • b. Gen 17:7, 9 met Gal 3:9, 14 en Kol 2:11-12 en Handelinge 2:38-39 en Rom 4:11-12; Mat 28:19; Mark 10:13-16; Lukas 18:15; 1 Kor 7:14.
6. Die doeltreffendheid van die doop is nie gekoppel aan daardie oomblik van tyd waarop dit bedien word nie; (a) tog, nietemin, deur die regte gebruik van hierdie ordinansie word die beloofde genade nie net aangebied nie, maar werklik vertoon en toegeken deur die Heilige Gees, aan diegene (het sy mondig of babas) aan wie daardie genade behoort, volgens die raad van God se eie wil, op sy bestemde tyd. (b)
a. Johannes 3:5, 8. • b. Handelinge 2:38, 41; Gal 3:27; Ef 5:25-26; Titus 3:5.
Al die klassieke belydenisse wys sonder enige twyfel: die betekenis van die doop is een en dieselfde vir ouer en kind. Die kind van ‘n gelowige is waarlik gered, skoongewas deur Christus se bloed en ontvang presies dieselfde Gees en genade as die volwassene! 🙌
Terugkeer 